Fimíneacht

Tá ceann de na polasaithe sráidainmeacha is measa agus is sriantaí ag Comhairle Ard Mhacha, Dhroichead na Banna agus Craigavon sa tuaisceart, le tairseach tacaíochta 66% de chónaitheoirí i bhfeidhm acu. Anuraidh, den chéad uair riamh, thacaigh tromlach suntasach de chónaitheoirí i bPort an Dúin le comharthaí sráide dátheangacha a chur in airde, ag sárú na tairseacha thar a bheith sriantach a leagtar amach i bpolasaí na comhairle.

Ar an drochuair, chuir Feisire Parlaiminte (FP) de chuid an DUP, mar aon le Lóistí Oráisteacha i gcoinne na n-iarratas ar chomharthaí sráide sin. Chaill an FP i gceist, Carl Lockhart, a chéad lá suí i Westminster chun cur i gcoinne comhartha sráide inar vótáil 100% de na cónaitheoirí a thug freagra i bhfabhar an chomhartha, ag maíomh go raibh siad ag cosaint an “dea-chaidrimh chothromaithe sa cheantar” agus ag seachaint “teannas” a ardú.

Léiríonn comhfhreagras breise ó na Lóistí Oráisteacha áitiúla anois gur chuir siad a n-imní ‘tromchúiseacha’ faoi bhráid Chomhairle ABC maidir le ‘comhtháthú pobail’, ‘teannas’, ‘deighilt’ in dhá shráid eile i bPort an Dúin, ag maíomh go bhfuil comharthaí sráide dátheangacha ‘gríosaitheach’ nach ndéanann ‘aon rud chun comhtháthú pobail a chur chun cinn’ agus go raibh an fhéidearthacht acu ‘bonn iomlán a bhaint’ ón ‘chómhaireachtáil shíochánta atá sa cheantar’ le blianta beaga anuas.

Tá sé ríthábhachtach, ar an chéad dul síos, go ndéanfaimid idirdhealú an-soiléir idir comharthaí sráide dátheangacha a chur in airde agus mórshiúlta oráiste sa cheantar seo. Is léiriú fisiciúil iad comharthaí dátheangach ar an chomhionannas, áit a gcuirtear an leagan bunaidh, dúchasach de ghnáth, de logainmneacha ar ais sa spás poiblí in aice lena leaganacha traslitrithe, galldaithe, Béarla.

Leagtar amach an próiseas chun na comharthaí sin a chur in airde sa dlí, in Ordú Rialtais Áitiúil 1995, a chineachann cumhachtaí do chomhairlí áitiúla glacadh le nósanna imeachta chun canbhásáil a dhéanamh ar chónaitheoirí, mar atá leagtha amach agus a bhfuil tacaíocht fhorleathan aige seo i gconarthaí agus cairteanna idirnáisiúnta. Is é an Béarla ar chomhartha sráide an t-aon chomhionann de Ghaeilge ar chomhartha sráide, agus tá sé suimiúil nach bhfuil aon chomhairliúchán, suirbhé nó nósanna imeachtaí de dhíth fána gcoinne.

Ní féidir, áfach, ráitis an DUP agus an Ord Oráisteach araon a léamh agus gan iad a fheiceáil i gcodarsnacht lena n-iarrachtaí nua siúl síos Bhóthar Gharbhachadh. Go híorónta, is cosúil go ndéanann siad neamhaird iomlán ar a n-imní maidir le ‘teannas’, ‘deighilt’, ‘caidreamh pobail’, ‘cómhaireachtáil shíochánta’ agus ar chearta fad-bhunaithe chónaitheoirí Bhóthar Gharbhachadh.

Tá idirghabháil an Oird Oráistigh maidir le comharthaí dátheangacha scannalach ach ní haon ábhar iontais é, mar gheall ar a stair fhada agus leithscéalach maidir le cur i gcoinne an chomhionannais teanga. Tá an Ghaeilge go mór faoi bhláth, áfach, agus tá sé seo á léiriú, faoi dheireadh, i bhfeiceálacht mhéadaithe d’ár dteanga dhúchais a bhí faoi cheilt nó a raibh cosc uirthi fud na sochaí ar feadh i bhfad ró-fhada.

Is léiriú é an tacaíocht ollmhór do chomharthaíocht dhátheangach ar fud an tuaiscirt ar athbheochan phobail mhíorúilteach agus nochtann sé fimíneacht an Oird Oráistigh atá, ar thaobh amháin, ag iarraidh mórshiúl síos Bhóthar Gharbhachadh, as ar eascair foréigean agus neamhord ar ár sráideanna go stairiúil, ach ar an taobh eile ag diúltú do chomharthaíocht dhátheangach a bhfuil tacaíocht phoiblí ollmhór ann dó- agus é seo go léir a dhéanamh ar mhaithe le ‘caidreamh pobail’.

D’éiligh an tOrdú Oráisteach, le seachtainí beaga anuas, cur chuige atá fréamhaithe i gcearta an duine agus i gcomhionannas a spreagadh. Tarraing an cuirtín siar agus ní fhéadfadh sé sin a bheith níos faide ón fhírinne. Léiríonn an cur i gcoinne atá acu ar chomharthaí dátheangacha gur eagraíocht iad atá sáite in ardcheannas cultúrtha. Tá laethanta den Ord Oráisteach ag cur cros ar chearta teanga thart agus níl siad riamh ag teacht ar ais.

Tá an réiteach simplí: ba cheart polasaithe soiléire a bheith ag comhairlí maidir le comharthaí dátheangacha atá ag teacht leis an dea-chleachtas agus nuair a bhaintear tairseacha a aontaíodh go daonlathach amach, ba cheart na comharthaí sin a chur in airde.